ĐỜI SỐNG

GIẢI TRÍ Một Hàn Quốc mới lạ trong mắt người Hàn

Chương trình truyền hình thực tế theo định dạng mới đang thu hút sự quan tâm trong bối cảnh những chương trình giải trí trên truyền hình lấy chủ đề về du lịch có cùng nội dung tương tự đang dần trở nên nhàm chán. Chương trình “Chào mừng, lần đầu tiên bạn đến Hàn Quốc phải không?” (“Welcome, First time in Korea?”) với nội dung hấp dẫn nói về những người nước ngoài đang sinh sống tại Hàn Quốc cùng bạn bè đồng hương đi du lịch khám phá đây đó ở Hàn Quốc đã thu hút khán giả xem truyền hình và bây giờ bắt đầu vào mùa chiếu thứ hai.

Phát sóng về người nước ngoài đang cư trú tại Hàn Quốc đã trở thành xu hướng mới trong những năm gần đây. “Hội nghị phi thượng đỉnh” hay “Hội nghị lạ đời” (tiêu đề tiếng Anh là “Non-summit”) của kênh JTBC là một ví dụ tiêu biểu. Bắt đầu từ tháng 7 năm 2014 và kết thúc vào năm ngoái, ở mỗi tập phát sóng, chương trình đưa ra một chuyên đề để những vị khách trẻ tuổi đến từ nhiều quốc gia sẽ cùng nhau thảo luận nghiêm túc dưới sự chủ tọa của ba ngôi sao Hàn Quốc. Tài ăn nói của các vị khách nước ngoài thông thạo tiếng Hàn đã tạo nên sức hấp dẫn lớn. Một số vị khách tham dự được yêu thích qua chương trình này, giờ xuất hiện với tư cách là người dẫn chính trong chương trình “Chào mừng, lần đầu tiên bạn đến Hàn Quốc phải không?” trên kênh truyền hình cáp của MBC Every 1.
Khi chương trình bắt đầu lên sóng vào tháng 7 năm ngoái đã có một sự lo ngại dấy lên rằng liệu đây có phải là buổi nói chuyện phiếm như các chương trình giải trí tương tự khác có sự xuất hiện của người ngoại quốc hay không. Nhưng cuối cùng kết quả lại ngược lại. Ở mùa thứ nhất, khi chương trình kết thúc vào tháng Ba, tỷ lệ người xem của kênh MBC Every 1 đạt 5,1% cao nhất kể từ khi được mở vào năm 2007 và chủ đề phong phú ở mỗi tập phát sóng luôn dẫn đầu bảng xếp hạng tìm kiếm trên internet. Người chơi chính và những người bạn đã trở thành ngôi sao đến mức được người dân Hàn Quốc nhận ra trên đường phố.

Sự mới mẻ được tạo ra từ những ý tưởng ngược đời
Người nước ngoài và du lịch không phải là ý tưởng gì mới mẻ. Tuy nhiên, “Chào mừng, lần đầu tiên bạn đến Hàn Quốc phải không?” cho thấy điểm khác biệt trong cách thể hiện ý tưởng vốn dĩ quen thuộc và xưa cũ. Không giống với các chương trình giải trí khác trong những năm gần đây, khi phát sóng về những nghệ sĩ nổi tiếng trong nước đi du lịch nước ngoài và gặp gỡ người dân địa phương thì chương trình này lại tạo nên sự đối lập khi mời những vị khách nước ngoài vô danh tới tham quan Hàn Quốc. Việc chuyển đổi ý tưởng này dẫn tới những kết quả không ngờ. Những không gian và kinh nghiệm mà hầu hết người dân Hàn Quốc ai ai cũng nghĩ mình biết được biến đổi theo cách mới mẻ dưới con mắt của người ngoại quốc.
Ví dụ, một người bạn của người chơi chính đến từ Đức tới Hàn Quốc lần đầu tiên, nhìn thấy bồn rửa vệ sinh được lắp trong phòng tắm của khách sạn đã rất ngạc nhiên thốt lên: “đó là cái quạt làm mát mông”, và anh ta cũng cảm thấy rất kì lạ với cái quạt thông gió ở trong nhà hàng món nướng. Hay những món ăn vốn dĩ quen thuộc với chúng ta như gà rán, gà tần sâm cũng trở thành “cuộc phưu lưu kì thú” đối với người nước ngoài. Khi khán giả xem những cảnh đó, họ đã vỡ ra rằng những thứ tưởng như đơn giản, quen thuộc với họ lại là những thứ tạo cảm giác mới mẻ, lạ lùng với người khác. Cuộc sống bình thường của bản thân mỗi người không ngờ biến thành một trải nghiệm tuyệt vời và bất ngờ.
Vì vậy tựa đề của chương trình này đã đưa chúng ta tới một câu hỏi khác. Ban đầu những vị khách nước ngoài nhận được các câu hỏi như: “Chào mừng, lần đầu tiên bạn tới Hàn Quốc phải không?”, “Thế nào? Bạn chưa từng nhìn thấy Hàn Quốc như vậy đúng không?” và chương trình bắt đầu thu hút sự chú ý của người xem Hàn Quốc.

Chia sẻ văn hoá và sở thích khác nhau
Chương trình cũng là cơ hội để quan sát sự khác biệt và đặc điểm văn hoá của mỗi người chơi đến từ các quốc gia khác nhau. Tùy vào quốc tịch của từng người tham gia mà cách họ du lịch và phản ứng với sự trải nghiệm cũng khác nhau. Những người bạn Đức cho thấy sự tự tin trong quá trình lên kế hoạch thu thập thông tin một cách cẩn thận rồi từng bước thực hiện. Ngược lại, người chơi đến từ Mexico thì cứ xông xáo lao vào mà không có bất kì kế hoạch gì trước vì họ cho rằng việc thử nghiệm rồi sai lầm mới tạo nên sức hấp dẫn khi du lịch. Những người bạn Ấn Độ với lối suy nghĩ lạc quan lại cảm thấy không hề câu nệ hay xa cách với con người hay địa điểm lạ lẫm. Cũng có những vị khách đến từ Phần Lan thì lại cảm thấy xa lạ với cảnh quan phức tạp của đô thị Seoul do cuộc sống thân thiện với môi trường của họ. Nó giống như sự thử nghiệm kì diệu để thấy một Hàn Quốc dưới góc nhìn của những người ngoại quốc đến từ những nền văn hoá, khu vực khác nhau.
Không chỉ vậy, kịch bản của chương trình cũng góp phần thúc đẩy giao thoa văn hóa mang tính tương tác giữa khách mời và khán giả xem truyền hình. Điều này có nghĩa là người chơi chính và người dẫn chương trình có thể cùng nhau vừa nói chuyện vừa xem các video quay lại cảnh những vị khách được mời đi du lịch và có thể xảy ra phản ứng hai chiều.
Đầu tiên là phản ứng khi những người bạn lần đầu tiên được trải nghiệm văn hoá Hàn Quốc và sau đó là phản ứng của người chơi chính và người dẫn chương trình trong trường quay. Khán giả có thể nhìn thấy được phản ứng của cả hai bên, qua đó thêm thấu hiểu và đồng cảm với các nền văn hoá khác.

Trong tập thí điểm của chương trình “Chào mừng, lần đầu tiên bạn đến Hàn Quốc phải không?” phát sóng vào tháng 6 năm 2017, người chơi chính Alberto Mondi (ngoài cùng bên phải ở bức hình bên trái) và ba người bạn đồng hương đến thăm cung điện hoàng gia ở Seoul, thu hút sự chú ý của đám đông hiếu kì.

Quan điểm khác về người nước ngoài
Lý do để chương trình này nhận được phản ứng bùng nổ là do khái niệm về “người nước ngoài” đối với người dân Hàn Quốc mang một ý nghĩa rất khác. Từ cuối thế kỉ 19, khi các sản vật đến từ phương Tây du nhập vào, người Hàn bắt đầu chú ý đến hình ảnh của họ trong con mắt của người nước ngoài. Xu hướng này càng phổ biến hơn vào những năm 1970 khi các hoạt động giao lưu quốc tế phát triển, và đạt đỉnh điểm vào Thế vận hội Olympic Seoul năm 1988. Tại Thế vận hội Seoul, sự kiện quốc tế lớn nhất trong lịch sử Hàn Quốc lúc bấy giờ, việc các cầu thủ nước nhà quyết tâm hết mình, giành được 12 huy chương vàng và xếp thứ tư trên bảng xếp hạng của Thế vận hội đã dâng cao niềm tự hào dân tộc. Sự quan tâm và khen ngợi của người nước ngoài dành tặng cho người Hàn Quốc khi nhận được viện trợ và vực dậy nền kinh tế từ đống tro tàn sau chiến tranh được xem như là sự công nhận đối với thành tưu đạt được trong thời gian qua.
Trong một khoảng thời gian, phản ứng nhạy cảm đối với đánh giá của người nước ngoài đã trở thành phương tiện quảng bá văn hoá đại chúng. Các đạo diễn hay diễn viên được trao giải tại Liên hoan phim Cannes hoặc Liên hoan phim quốc tế Berlin nhận được tôn vinh vì làm rạng danh đất nước, còn tác phẩm đoạt giải thưởng thu hút khán giả ngay cả khi tính đại chúng của nó đã tụt giảm. Tuy nhiên, tham vọng nhận được sự công nhận từ người nước ngoài hay ở hải ngoại đang dần biến mất trong những năm gần đây. Dù đó có là bộ phim nhận được giải thưởng ở liên hoan phim nước ngoài đi chăng nữa thì công chúng vẫn sẽ lạnh lùng bỏ qua nếu cảm thấy không phù hợp với khẩu vị của mình.
Nếu vậy thì cảm xúc của người xem chương trình “Chào mừng, lần đầu tiên bạn đến Hàn Quốc phải không?” là gì? Sự hào hứng của khán giả không phải ở lời khen thông thường hay lời chỉ trích mà là ở những khoảnh khắc khác. Tất nhiên, chủ yếu xuyên suốt chương trình là sự thích thú, bất ngờ hay một điều gì đó giống như thái độ kính trọng khi được trải nghiệm văn hoá Hàn Quốc của người ngoại quốc, nhưng cũng có lúc nó thể hiện quan điểm phê phán văn hoá Hàn Quốc một cách tự nhiên.
Ví dụ, một người bạn đến từ Phần Lan tỏ ra ngạc nhiên khi thấy có thể uống bia tươi với giá hợp lý ở phòng tắm hơi công cộng đã thốt lên: “Ở Phần Lan chỉ có một vài nơi cho phép uống rượu vào buổi tối”. Mặc dù văn hoá uống rượu của Hàn Quốc mang màu sắc mới lạ nhưng cần nhớ rằng nó cũng bị chỉ trích có phần quá đà. Người Phần Lan nói họ chỉ đi tới tiệm làm tóc cùng lắm một hai lần một năm, điều này tức là họ thấy người Hàn Quốc quá quan tâm tới ngoại hình của mình.
Chương trình có ý nghĩa ở điểm chúng ta vượt qua được sự nhạy cảm đối với đánh giá của người nước ngoài như trước đây và đạt đến sự giao lưu trên quan điểm bình đẳng với họ. So sánh văn hóa Hàn Quốc với các nền văn hóa khác không phải để cân nhắc xem cái nào tốt hơn hay xấu hơn, mà chỉ để xác nhận sự thật rằng văn hóa là khác biệt và chính bởi vậy nên nó thú vị.

Jung Duk-hyun Nhà phê bình văn hoá đại chúng
Trần Huyền Trang Dịch.
페이스북 유튜브

COMMENTS AND QUESTIONS TO koreana@kf.or.kr
Address: 55, Sinjung-ro, Seogwipo-si, Jeju-do, 63565, Republic of Korea
Tel: +82-64-804-1000 / Fax: +82-64-804-1273
ⓒ The Korea Foundation. All rights Reserved.

Copyright ⓒ The Korea Foundation All rights reserved.

페이스북 유튜브