ĐỜI SỐNG

GIẢI TRÍ Sự thay đổi trong vai trò "Khách thể phụ thuộc" của các nàng dâu trên văn hoá đại chúng

Sự mâu thuẫn, bất hòa trong mối quan hệ mẹ chồng–nàng dâu vẫn luôn là đề tài quen thuộc của các bộ phim điện ảnh, truyền hình nhiều tập. Đề tài cũ kỹ này còn tồn tại bởi mâu thuẫn mẹ chồng nàng dâu còn tồn tại. Tuy nhiên, các nàng dâu trên văn hóa đại chúng gần đây đã khác xưa và cái nhìn của khán giả dành cho họ cũng khác.

Bộ phim tài liệu “Con dâu hạng B” được trình chiếu đầu năm nay đã thu hút gần 20 ngàn lượt khán giả đến xem. Đây là ngoại lệ với một bộ phim tài liệu không xoay quanh các vấn đề chính trị, thời sự mà khai thác câu chuyện đời thường với cái nhìn trào phúng. Đúng như dự đoán, năm ngoái tác phẩm đã nhận được rất nhiều lời khen tại các liên hoan phim như: Liên hoan phim Quốc tế Jeonju, Liên hoan phim tài liệu Quốc tế DMZ, Liên hoan phim tài liệu Chuncheon.
Vốn là một đề tài đã quá phổ biến và cũ kỹ trong văn hóa đại chúng Hàn Quốc, khi một bà mẹ chồng hành hạ con dâu xuất hiện trên đài truyền hình, khán giả thường phản ứng theo kiểu hoặc chê bai “lại vẫn đề tài nhàm chán đấy”, hoặc làu bàu “thời đại này lấy đâu ra mẹ chồng kiểu ấy”. Vậy bằng cách nào, bộ phim “Con dâu hạng B” đã lay động được tình cảm của một số lượng lớn người xem như thế?
Bộ phim trước hết nhấn mạnh quan niệm gia trưởng vốn ăn sâu trong lòng xã hội vẫn tồn tại như xưa trong mọi gia đình và nỗi khổ tâm của các nàng dâu do mâu thuẫn trong mối quan hệ với mẹ chồng vẫn tiếp diễn. Đây cũng là lý do tất yếu khiến Jin-yeong – nhân vật chính của bộ phim chỉ còn cách trở thành một “nàng dâu hạng B” khi phải chịu đựng cuộc sống làm dâu.

Bản chất Jin-yeong không phải là một nàng dâu hạng B. Nhưng từ khi bắt đầu đối diện với đòi hỏi “giờ đã là người một nhà, phải tham gia vào mọi chuyện lớn nhỏ trong nhà” của mẹ chồng – bà Kyeong-suk, cô đã từ bỏ ý định trở thành một nàng dâu tốt. Kết cục là hai hình ảnh đối lập: nàng dâu cười sung sướng vì “đã có một cái Tết Trung thu hoàn hảo” nhờ không qua nhà chồng, còn mẹ chồng gạt nước mắt vì “ngày Tết mà con dâu cũng không về”.
Bộ phim được tiếp cận từ góc độ của nhân vận Ho-bin, chồng Jin-yeong đồng thời là đạo diễn phim. Anh luôn khổ tâm khi đứng giữa mẹ và vợ, thế này cũng không được thế khác cũng không xong. Bộ phim tuy không đưa ra lời giải đáp, nhưng thay vào đó đã để lại một câu hỏi đúng như tựa đề của nó: vì lẽ gì các nàng dâu phải chấp nhận hy sinh bản thân để dành lấy tình cảm gia đình chồng và trở thành một “nàng dâu thảo hạng A”. Có thể nói bộ phim đã nhận được sự đồng cảm của khán giả khi đưa ra một mẫu hình nàng dâu thời đại mới.

Cái nhìn từ góc độ của những người quan sát
Tháng Tư vừa qua, đài truyền hình MBC cho lên sóng chương trình thử nghiệm “Nàng dâu của xứ sở kỳ lạ”, quan sát cuộc sống thường nhật của một phụ nữ có gia đình. Chương trình lập tức trở thành tiêu điểm bàn tán và được chính thức đưa lên sóng từ tháng 6. Nhờ cách sử dụng hình thức camera quan sát – một khuynh hướng mới được ưa thích của truyền hình, phơi bày những “khung cảnh bất thường” vốn không được nhận biết trong một gia đình Hàn Quốc thông thường, chương trình đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của khán giả.
Chỉ nghĩ đến chuyện về nhà chồng, các nàng dâu trong chương trình đã thấy căng thẳng. Tới nơi, họ lập tức vào bếp, túi bụi với việc bếp núc như nấu nướng, rửa chén bát. Trong khi đó, các ông chồng ngồi xem tivi, chẳng làm gì. Họ hành động như thể có một bức tường vô hình đang ngăn đôi hai khoảng không gian riêng biệt của người nam và người nữ. Trên thực tế, đây là hình ảnh bình thường có thể thấy trong bất cứ ngôi nhà nào. Thế nhưng từ góc độ của một người đang đứng ngoài quan sát qua chiếc camera được gắn khắp nơi trong nhà, người ta sẽ thấy có gì đó bất thường trong sự thật nghiễm nhiên về vai trò của một nàng dâu.
Lý do gì khiến một tình huống bất thường như thế đã xảy ra giữa “xứ sở nhà chồng”? Nó bắt đầu từ sự thiên cưỡng trong chính cụm từ “người một nhà”. Các bà mẹ chồng Hàn Quốc thường nói với các nàng dâu: “Con đã kết hôn, giờ chúng ta là người một nhà”. Thế nhưng, không chỉ mang ý nghĩa chào đón, câu nói này còn chứa đựng ẩn ý đầy cưỡng ép: con phải làm dâu, là con dâu phải gánh vác mọi việc lớn nhỏ trong nhà.
Một nam giới trong chương trình truyền hình này lên tiếng: “Con rể thường được gọi là “những vị khách trăm năm” hay trăm năm vẫn là khách. Tôi nghĩ nếu một ngày kia, các cô con dâu cũng được coi như thế thì tốt biết mấy”. Trong câu nói này có thể tìm thấy lý do khiến những khán giả chương trình thấy nhà chồng là nơi không bình thường, bởi nó chứng tỏ con dâu không được đối xử như một người khách. “Nàng dâu của xứ sở kỳ lạ” đã cho thấy một cái nhìn khác: không thể miễn cưỡng biến các nàng dâu vốn là những “cô con gái cưng nhà khác” thành "người một nhà”. Họ cũng cần được tôn trọng như một “người khách”.

Sự biến đổi trong hình ảnh của những nàng dâu
Năm 1972, khi quan niệm gia trưởng còn khe khắt hơn ngày nay nhiều lần, bộ phim mang tên “Hành trình cuộc đời” được phát sóng với chủ đề mâu thuẫn mẹ chồng - nàng dâu điển hình đã lấy không biết bao nhiêu nước mắt của người xem và khiến các nàng dâu trên cả nước phẫn nộ. Nhân vật chính của phim là một cô con dâu hiền thục như thiên thần, hết lòng chăm sóc người chồng khờ khạo nhưng phải gánh chịu sự hành hạ của mẹ chồng. Cô thậm chí còn bị giăng bẫy khép vào tội ngoại tình.
Hơn 30 năm trôi qua, hình ảnh các nàng dâu trên màn ảnh nhỏ đã rất khác xưa. Chùm phim hài “Gia đình là số một” phát sóng năm 2006 có nàng dâu là một người phụ nữ thành công ngoài xã hội nhưng luôn bị mẹ chồng làm khổ khi về nhà. Còn bộ phim “Thời huy hoàng của nàng dâu” ra mắt năm 2007 có nội dung mâu thuẫn và hòa giải giữa mẹ chồng - nàng dâu. Điểm hấp dẫn của bộ phim là sự tìm kiếm biện pháp hòa giải trong mối quan hệ mẹ chồng – nàng dâu qua sự xuất hiện của nhân vật chính vừa là mẹ chồng, vừa là nàng dâu. Như vậy, có thể nói các nàng dâu trong những bộ phim truyền hình gần đây không còn một mình chịu đựng đè nén. Họ đã được thay thế bằng những nhân vật là những chủ thể có lập trường.

Cái nhìn của những người chồng cũng đã đổi khác. Trong bộ phim “Gia đình chồng tôi” phát sóng năm 2012, hình ảnh nhân vật Gwi-nam đứng ra bảo vệ vợ trong mối quan hệ với mẹ đã nhận được sự đồng cảm của khán giả. Điều thú vị đáng nói là nhân vật nam chính tên Gwi-nam (quý nam), có nghĩa “con trai quý” có tên trùng với nhân vật nam chính trong bộ phim “Con trai và con gái” được sản xuất năm 1992. Tác giả kịch bản bộ phim “Gia đình chồng tôi” lấy tên này đặt cho nhân vật của phim để khắc họa cho sự đổi khác sau 20 năm trong thái độ và vị trí của người chồng trong một gia đình Hàn Quốc. Kwi-nam trong “Con trai và con gái” là “cậu con trai quý” của mẹ, đại diện cho tư tưởng trọng nam khinh nữ. Còn Gwi-nam trong “Gia đình chồng tôi” là “người đàn ông quý” của vợ anh.
Như các nàng dâu trên văn hóa đại chúng cho thấy, thời đại luôn biến đổi. Các nàng dâu Hàn Quốc ngày nay muốn duy trì khoảng cách nhất định và xây dựng một gia đình độc lập thay vì trở thành người của gia đình chồng sau hôn nhân. Sự biến đổi này cũng không thể không liên quan đến sự mờ nhạt trong ảnh hưởng của chủ nghĩa gia đình và thay vào đó là sự lên ngôi của chủ nghĩa cá nhân khi hạnh phúc mỗi người ngày càng được coi trọng.
Dĩ nhiên các nàng dâu trên văn hóa đại chúng khác xưa không có nghĩa hiện thực cũng như thế. Nhưng ít ra nó cũng cho thấy một sự chuyển hướng rõ rệt khi cái nhìn trong vấn đề này đã thay đổi. Một thời đại mới đã bắt đầu – thời đại của các nàng dâu là những “chủ thể” bình đẳng thay cho những “khách thể” phụ thuộc.

Jung Duk-hyun Nhà phê bình văn hóa đại chúng
Phan Thị Hồng Hà Dịch
페이스북 유튜브

COMMENTS AND QUESTIONS TO koreana@kf.or.kr
Address: 55, Sinjung-ro, Seogwipo-si, Jeju-do, 63565, Republic of Korea
Tel: +82-64-804-1000 / Fax: +82-64-804-1273
ⓒ The Korea Foundation. All rights Reserved.

Copyright ⓒ The Korea Foundation All rights reserved.

페이스북 유튜브