ĐỜI SỐNG

NHỮNG CÂU CHUYỆN HAI NỬA BÁN ĐẢO HÀN Khả năng tưởng tượng mới cần thiết

LiNK (Liberty in North Korea, Tự do cho Triều Tiên) là tổ chức phi chính phủ do sinh viên người Hàn tại Mỹ lập ra vào năm 2004. Hiện tại, tổ chức đã hợp tác với 275 đoàn thể khác tại 16 quốc gia, trong đó có Mỹ, Canada, Anh, và Nhật Bản chủ yếu trong công tác giúp đỡ người tị nạn Triều Tiên ổn định cuộc sống tại nước ngoài. Gần đây, Chủ tịch chi nhánh tại Hàn Quốc anh Sokeel Park vinh dự nhận Huân chương công đức Hoàng gia Anh (MBE) do Hoàng gia Anh phong tặng nhờ sự cống hiến vì quan hệ bền vững giữa Anh và bán đảo Hàn.

Sokeel Park, chủ tịch Chi nhánh Seoul của tổ chức LiNK (Tự do cho Triều Tiên), cứu giúp và hỗ trợ định cư cho người tị nạn Triều Tiên. LiNK, có trụ sở chính tại thành phố Washington, D.C., là một tổ chức phi chính phủ được các sinh viên người Mỹ gốc Hàn thế hệ thứ hai thành lập vào năm 2004.

Sokeel Park, người Anh gốc Hàn phụ trách của tổ chức ở Chi nhánh Hàn Quốc hiện nay 35 tuổi, cùng độ tuổi với Kim Jong Un Chủ tịch Uỷ ban Quốc vụ Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên. Nếu sinh ra ở Triều Tiên, anh cũng được gọi là “thế hệ chợ trời” (jangmadang generation). Do vậy, anh dành nhiều quan tâm đến người Triều Tiên thuộc thế hệ này. Bởi anh tin rằng thế hệ thanh niên sinh ra từ giữa thập niên 80 đến 90 chính là thế hệ có mối liên hệ mật thiết đến quá trình thay đổi xã hội của Triều Tiên.

“Jangmadang” là cách gọi chợ ngoài trời, xuất hiện tự phát phục vụ kế sinh nhai ở Triều Tiên sau khi Liên Xô sụp đổ dẫn đến sự cắt giảm đột ngột lượng nhu yếu phẩm do nhà nước cung cấp cho người dân, tượng trưng cho quá trình thị trường hoá kinh tế Triều Tiên ở một mức độ nào đó. Chiếm 1/4 dân số, khác với các thế hệ đã trưởng thành trước đó, “thế hệ chợ trời” trải nghiệm quá trình xã hội khá khác biệt kể từ khi hệ thống kinh tế xã hội chủ nghĩa sụp đổ vào giữa thập niên 1990. Đây là thế hệ thanh niên tị nạn khi được hỏi “Anh/chị có ký ức nào về sự bao cấp được nhận từ Đảng Lao Động Triều Tiên hay không?”, đều đồng loạt trả lời là “Không”. Tiếp xúc với lượng lớn thông tin từ thế giới bên ngoài, thanh niên thế hệ này có thế giới quan, khuynh hướng nhận thức và hành động khác biệt so với thế hệ cha mẹ của họ. Từ những phát triển về công nghệ thông tin và môi trường sống, thế hệ thanh niên này tiếp thu chương trình giải trí của nước ngoài được cho là bất hợp pháp ở Triều Tiên và có cái nhìn khác về thế giới bên ngoài. Đặc biệt, họ dần dần chịu ảnh hưởng về phong cách thời trang, ngoại hình và phong cách sống từ các phim truyền hình Hàn Quốc, phim điện ảnh Trung Quốc.

Là chuyên gia về chính trị quốc tế, chủ tịch Park cho rằng ngoài sự xuất hiện của “thế hệ chợ trời”, thì việc người tị nạn tìm cách tiếp xúc với gia đình tại Triều Tiên, sự xuất hiện của người theo chủ nghĩa tư bản, quá trình mở rộng du nhập thông tin, mạng lưới quan hệ cá nhân nhằm thoát khỏi sự kiểm soát thông tin của chính phủ, và hiện tượng tham nhũng tràn lan trong nội bộ thể chế là sáu yếu tố lớn dẫn tới sự thay đổi tại Triều Tiên.

Nhân duyên tình cờ
“Khi còn ở New York thực tập tại Liên Hiệp Quốc, tôi được gặp vài người tị nạn Triều Tiên. Khi ấy tôi đã quyết tâm và nhiệt huyết sẽ làm điều gì đó cho người dân Triều Tiên.”

Nhân duyên khiến anh Park hoạt động trong tổ chức LiNK để giúp đỡ người tị nạn Triều Tiên cũng đến rất tình cờ. Sau khi hoàn thành thạc sĩ chuyên ngành Quan hệ Quốc tế và Lịch sử chính trị thế giới tại Đại học Kinh tế và Chính trị Luân Đôn, mong muốn được làm việc tại Liên Hiệp Quốc hoặc Bộ Ngoại Anh, anh bắt đầu thực tập tại Liên Hiệp Quốc. Năm 2008, đang trong quá trình thực tập, anh tham gia buổi thuyết giảng của người sáng lập tổ chức cứu hộ người tị nạn Triều Tiên Crossing Border Mike Kim tại New York. Đó là thời điểm sau khi quyển sách “Escaping North Korea” (Trốn khỏi Triều Tiên) của Mike Kim, một chuyên gia tín dụng người Mỹ gốc Hàn thế hệ thứ hai sinh ra ở Michigan, được xuất bản; quyển sách chứa đựng tình cảnh khốn cùng của người dân Triều Tiên và những mẩu chuyện về người tị nạn. Sau bài thuyết giảng của mình, Mike Kim từng bị công an Trung Quốc bắt giữ khi giúp đỡ người tị nạn Triều Tiên đã đến đề nghị anh Park tham gia hoạt động trong tổ chức LiNK.

Tổ chức LiNK là cái tên xuất phát từ Hội sinh viên Mỹ gốc Hàn KASCON (Korean American Student Conference) từ nửa cuối thập niên 1980. Mỗi năm, sinh viên Hàn Quốc và Mỹ tập hợp tổ chức hội thảo nhằm nâng cao nhận thức về người tị nạn Triều Tiên. Năm 2004, sinh viên gốc Hàn thế hệ thứ hai tập trung tại Đại học Yale, cùng đưa ra ý kiến quyết định lấy tên tổ chức là LiNK với ý nghĩa “Tự do cho Triều Tiên” nhằm phơi bày nỗi thống khổ của người Triều Tiên trước cộng đồng thế giới và đặt trụ sở chính tại thành phố Washington DC. Nhận thức rằng hội họp và thảo luận không thể mang đến sự thay đổi, các sinh viên đã cho ra đời tổ chức của riêng mình.

Kinh phí hoạt động của tổ chức LiNK là nguồn quyên góp từ sự quan tâm, yêu mến của các đoàn thể, học sinh, sinh viên, doanh nghiệp, tổ chức tôn giáo, và từ chính các hội viên. Tổ chức thực hiện hoạt động gây quỹ bằng việc bán các mặt hàng đơn giản tại các buổi gặp mặt nhỏ như áo thun, các loại bánh tự làm, trà sữa trân châu, cơm nắm tay,… bên cạnh các buổi trình diễn âm nhạc. Ngoài ra, tổ chức không nhận được nguồn kinh phí nào từ chính phủ.

Tiền quyên góp phần lớn được sử dụng vào việc giúp người tị nạn Triều Tiên lẩn trốn tại Trung Quốc được trốn thoát. Chi phí cho một người trốn thoát vào khoảng 3.000 USD (khoảng hơn 3 triệu won). Địa điểm trung chuyển chủ yếu đối với người Triều Tiên đào thoát là các nước Đông Nam Á, nơi cung cấp địa điểm tị nạn; đối với các cá nhân mong muốn định cư tại Mỹ thì được dạy tiếng Anh và đào tạo việc làm.

Tổ chức LiNK thực hiện “Chương trình Du mục” (Nomad program). Đây là phong trào mang tên “Thực tập sinh Du mục” (Nomad intern) đào tạo đối tượng sinh viên và sinh viên tốt nghiệp để những người này đi đến các vùng của Mỹ và Canada nhằm thay đổi nhận thức và hành động liên quan đến Triều Tiên và người tị nạn Triều Tiên. Khi được tuyển chọn, “thực tập sinh du mục” sẽ được tào tạo kiến thức về Triều Tiên. Như vậy, trong vòng một năm sau đó, thực tập sinh sẽ thực hiện hai lần hoạt động xuân và thu, mỗi lần kéo dài 10 tuần, để tuyên truyền hiểu biết về Triều Tiên. Ba “thực tập sinh du mục” lập thành một nhóm, cùng di chuyển đến tổng cộng khoảng 1.000 địa điểm.

“Ngoại trừ hai hay ba tiểu bang gì đó, còn lại tôi đã đặt chân đến gần hết 50 tiểu bang của nước Mỹ. Thật ý nghĩa mỗi khi nghe người Mỹ sống ở những ngôi làng nhỏ hỏi, “Thế, chúng tôi có thể làm gì được cho họ không?”

Đấy là trải nghiệm của anh Park, người từng đi đến các vùng.

Ảnh chụp do người ủng hộ gửi về từ khắp nơi trên thế giới. LiNK duy trì sự gắn kết với 275 đoàn thể khác nhau tại 16 quốc gia.© LiNK

Sokeel Park (ngoài cùng bên trái) cùng với các nhân viên làm việc tại Quận Junggu, trung tâm thành phố Seoul, phía sau là bức tượng có hình chữ LOVE (Sự yêu thương).© LiNK

“Tính trên thang điểm 100 về sự đồng cảm đối với tình cảnh của người dân Triều Tiên, thanh niên Hàn Quốc hình như không đạt đến 10 điểm. Do đó, thay vì giáo dục nhiều về kiến thức thì việc nuôi dưỡng sự cảm thông đối với Triều Tiên lại cần thiết hơn rất nhiều.”

LiNK thay cho giấc mơ nhà ngoại giao
Anh Park sinh ra và lớn lên tại Manchester Anh Quốc, ba là người Hàn Quốc, mẹ là người Anh. Lần đầu tiên đến Hàn Quốc là vào năm 1998, khi ấy anh 13 tuổi; do cha anh mang hài cốt của bà sống và mất ở Anh trở về Hàn Quốc. Lần đầu tiên cậu thiếu niên Sokeel Park cảm nhận được sự tồn tại của Triều Tiên. Mỗi lần đi xe buýt, anh đều tò mò về tấm dán màu đỏ ở cửa sổ xe. Một lần anh hỏi cha mình, “Cái này là gì vậy ba?”. Cha anh trả lời, “Dòng chữ này kêu gọi người dân báo cáo về gián điệp Triều Tiên đó con”. Từ tuổi thiếu niên, anh đã hiểu được mối quan hệ thù địch giữa Hàn Quốc và Triều Tiên như vậy.

Ông và bà của anh đều là những người rời bỏ quê hương ở Myeongcheon tỉnh Hamgyeongbuk. Myeongcheon có ngọn núi Chilbo nổi tiếng là xuất xứ của loại nấm thông được cố Chủ tịch Uỷ Quốc phòng Kim Jong-il và Chủ tịch Uỷ ban Quốc vụ Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên Kim Jong-un gửi đến Hàn Quốc làm quà tặng. Cha và bà của anh Park chuyển sang Anh sinh sống sau khi cha anh tốt nghiệp trung học ở Hàn Quốc. Cha anh làm nghề biên phiên dịch, thường xuyên kể cho con trai của mình nghe những câu chuyện về Hàn Quốc; dĩ nhiên, mỗi khi trên BBC đưa tin về Hàn Quốc, ông đều gọi, “Đến mà xem nè, con!”.

Tốt nghiệp trung học tại Anh Quốc, sau khi đỗ vào trường Đại học Warwick, anh đến Seoul một năm để học tiếng Hàn tại Trung tâm Ngôn ngữ Đại học Yonsei. Nhờ ngoại hình giống mẹ, trông anh như một người đàn ông phương Tây nhưng tiếng Hàn của anh lại rất lưu loát. Dù học chuyên ngành Tâm lý tại đại học, nhưng từ năm 2007 anh lại về Hàn Quốc làm công tác giới thiệu văn hoá và kinh tế Hàn Quốc cho viên chức nhà nước đến từ các nước đang phát triển tại Ban Hợp tác Giáo dục Quốc tế, Viện Đào tạo Địa phương Quốc gia, trực thuộc Bộ An ninh Hành chính.

Từ tháng 5 năm 2012, sau khi thành lập chi nhánh tổ chức LiNK tại Hàn Quốc, anh Park đành gói lại giấc mơ trở thành nhân viên ngoại giao Anh để bắt đầu hoạt động lưu trú dài hạn của mình ở Seoul. Hiện tại, tính cả anh thì có tổng cộng tám hội viện thường trú tại chi nhánh tổ chức ở Seoul. Ngoài công tác cứu hộ, bảo vệ cũng như thực hiện nhiệm vụ cơ bản của LiNK là hỗ trợ định cư, anh còn xúc tiến các chương trình nâng cao nhận thức đối với người tị nạn Triều Tiên. Anh kể bản thân anh rất ngạc nhiên khi thấy học sinh sinh, viên Hàn Quốc hoàn toàn chẳng biết gì về người tị nạn Triều Tiên.

“Hầu như các bạn đều không biết có bao nhiêu người tị nạn Triều Tiên đã đến Hàn Quốc. Thậm chí có bạn còn không tin khi nghe thấy con số đã vượt quá ba mươi ngàn người.”

Theo anh, học sinh sinh viên Hàn Quốc không quan tâm đến người dân Triều Tiên là do vấn đề Triều Tiên đã và đang bị chính trị hoá quá mức. Anh Park không thích người ta gọi LiNK là “Tổ chức Phong trào Nhân quyền Triều Tiên”. Bởi anh lo mình bị xem là một tổ chức bảo thủ, gây giới hạn các hoạt động của tổ chức.

“Ở Hàn Quốc, nói đến các đoàn thể nhân quyền Triều Tiên, người ta nhắc ngay đến các tổ chức bảo thủ cánh hữu. Tổ chức chúng tôi không phải cánh hữu hay cánh tả gì cả. Chúng tôi là tổ chức phi chính phủ hoạt động vì người Triều Tiên. Do đó, chúng tôi tránh cách gọi tổ chức nhân quyền Triều Tiên”.

Tuy nhiên, anh không thấy khả năng trở thành quốc gia bình thường của Triều Tiên do nhân quyền không hề được cải thiện trong suốt thời gian dài. Phần nào lo ngại quá trình phi hạt nhân trở nên khó khăn hơn khi đề cập đến nhân quyền, nhưng anh tin vấn đề này không thể được bỏ ngỏ mãi được. Giống như đối với Hàn Quốc thời kỳ chính quyền độc tài, dù vấn đề nhân quyền Triều Tiên rất khó khăn nhưng phải có một ai đó không ngừng thể hiện tiếng nói của mình mới được. Anh Park và thượng nghị sĩ Anh, ông David Alton, cùng nhau xúc tiến phương án triển khai kênh tiếng Hàn trên đài BBC World Service. Việc này xuất phát từ suy nghĩ càng nhiều bài phát sóng bằng tiếng Hàn thì thông tin mang đến cho người Triều Tiên càng đa dạng.

Khả năng đồng cảm vượt ra ngoài khuôn khổ
Trong năm 2018, số người tị nạn được giúp đỡ và ổn định cuộc sống ở thế giới bên ngoài Triều Tiên đạt 362 người. Tính từ khi triển khai công tác cứu hộ người đào thoát khỏi Triều Tiên đến cuối năm 2018 thì tổng số người được LiNK giúp đỡ vào khoảng 1.000 người.

“Người tị nạn Triều Tiên cần sự giúp đỡ để ổn định cuộc sống tại Hàn Quốc do khác biệt về văn hoá và thể chế chính trị giữa hai miền. LiNK đóng vai trò giúp đỡ người tị nạn ổn định cuộc sống, hơn nữa là giúp họ hoà nhập vào xã hội Hàn Quốc. Tôi tin càng nhiều người Triều Tiên đến sống ở Hàn Quốc thì về lâu dài sẽ gây ra sự thay đổi trong xã hội Triều Tiên.”

Với anh Park, người trốn thoát khỏi Triều Tiên không chỉ là nạn nhân cần sự giúp đỡ mà bản thân họ còn có thể đóng vai trò xúc tác gây ra biến đổi về mặt xã hội. Phần lớn người tị nạn gửi tiền hoặc gọi điện về cho gia đình còn lại ở Triều Tiên là nhân tố tự nhiên dẫn đến sự biến đổi trong nội tại Triều Tiên về kinh tế và nhận thức. Trong vòng 10 đến 20 năm nữa, người ta sẽ có cái nhìn rất khác so với cách nhìn hiện nay về Triều Tiên. Do vậy, anh nhấn mạnh thanh niên Hàn Quốc, những người gánh vác tương lai Hàn Quốc nhất thiết phải có sự cảm thông với người dân Triều Tiên.

“Tính trên thang điểm 100 về sự đồng cảm đối với tình cảnh của người dân Triều Tiên, thanh niên Hàn Quốc hình như không đạt đến điểm 10. Như vậy, thay vì giáo dục nhiều về kiến thức thì việc nuôi dưỡng sự cảm thông đối với Triều Tiên cần thiết hơn rất nhiều. Người Hàn Quốc hình như đa phần bị bó buộc trong khung nhận thức Triều Tiên “là dân tộc Hàn và đối tượng thống nhất”. Người ta xem Triều Tiên là nơi đầu tư hấp dẫn, tài nguyên dưới lòng đất phong phú và giá lao động rẻ, hoặc là đối tượng có thể lợi dụng được thì phải.”

Anh Park lo lắng chia sẻ. “Thanh niên Hàn Quốc rất ít quan tâm đến xã hội Triều Tiên. Nếu vậy, khi Triều Tiên mở cửa, mâu thuẫn hai miền Nam Bắc có thể diễn ra ngoài sức tưởng tượng xuất phát từ định kiến và sự thiếu hiểu biết.”

Anh đưa ra quan điểm khác đối với cộng đồng thế giới vốn chỉ nhìn Triều Tiên trong bối cảnh chính trị và an ninh.

“Khi nói đến Bắc Hàn, người ta nghĩ ngay đến Kim Jong Un hay vũ khí hạt nhân, nhưng đối tượng chúng ta cần quan tâm nhiều hơn phải là 25 triệu người dân Triều Tiên kìa.”

LiNK không chỉ giúp đỡ người tị nạn Triều Tiên, tổ chức còn truyền tải những câu chuyện sinh động của người dân Triều Tiên ra toàn thế giới. Bộ phim tài liệu “Thế hệ chợ trời” sản xuất vào năm 2018 là một trong các hoạt động đó. Bộ phim tài liệu dài 52 phút do Park đồng đạo diễn mang đến cách thức suy nghĩ và văn hoá của thanh niên Triều Tiên, qua giọng nói sinh động của 10 thanh niên tị nạn. Anh Park kể, “Người xem phim tài liệu đều thấy những thanh niên trong phim như bạn bè của họ vậy”. Anh đã mang đến cho người xem sự tưởng tượng mới về người dân Triều Tiên.

“Cách nhìn không thù địch hay ban phát ơn huệ mới là quan trọng. Ở đó, người tị nạn Triều Tiên chính là nhịp cầu nối đến những phạm vi tưởng tượng mới mẻ hơn.”

Nhận đánh giá cao từ đóng góp vào việc xây dựng mối quan hệ bền vững giữa Anh và bán đảo Hàn, anh Park được Hoàng gia Anh phong tặng Huân chương công đức Hoàng gia Anh (MBE). Huân chương là sự ghi nhận công lao của Park vì nhân quyền cho người tị nạn và nhân dân Triều Tiên. Đội trưởng đội tuyển quốc gia Anh, Harry Kane, đang thi đấu cùng cầu thủ Son Heung-min tại giải ngoại hạng Premier Tottenham Hotspur, cũng lọt vào danh sách huân chương danh dự này. Anh Park nói, “Tôi muốn dành vinh quang này cho những hội viên đang thầm lặng hoạt động ở những nơi xa xôi hẻo lánh để giúp đỡ người tị nạn đến được Hàn Quốc an toàn”.

Anh thổ lộ nếu cơ hội đến, anh muốn viếng thăm quê hương của ông bà mình ở Triều Tiên. Vấn đề Triều Tiên là vấn đề hết sức lớn, nhưng lần nữa anh thể hiện quyết tâm sẽ làm hết sức mình đến khi nào anh còn có thể.

Kim Hak-soon Nhà ngôn luận, Giáo sư thỉnh giảng Khoa Truyền Thông – Đại Học Korea.
Ahn Hong-beom Ảnh.
La Duy Tân Dịch
페이스북 유튜브

COMMENTS AND QUESTIONS TO koreana@kf.or.kr
Address: 55, Sinjung-ro, Seogwipo-si, Jeju-do, 63565, Republic of Korea
Tel: +82-64-804-1000 / Fax: +82-64-804-1273
ⓒ The Korea Foundation. All rights Reserved.

Copyright ⓒ The Korea Foundation All rights reserved.

페이스북 유튜브