VĂN HÓA VÀ NGHỆ THUẬT

PHỎNG VẤN Hình ảnh cuộc sống hiện đại trong ngôi nhà truyền thống

Hanok (nhà ở truyền thống của Hàn Quốc) ngày nay vẫn đang bị đóng khung bởi hai quan niệm. Một là quan niệm thần thánh hóa truyền thống cho rằng không được tổn hại đến hình thức và vật liệu vốn có của hanok, hai là định kiến khẳng định hanok là lĩnh vực mà các kiến trúc sư hiện đại không thể can thiệp. Kiến trúc sư Cho Jung-goo hiện đang thu hút được nhiều sự chú ý bởi ông phân tích đặc điểm truyền thống của hanok không chỉ qua hình thức bên ngoài mà cả trong phong cách kiến trúc sống động của nó và ông không ngừng thử nhiều hình thức mới.

Khách sạn Ragung, đi vào hoạt động vào năm 2007 ở Gyeongju, cố đô của Silla, là khách sạn dạng hanok đầu tiên ở Hàn Quốc. Công trình này là bằng chứng cho thấy kiến trúc truyền thống Hàn Quốc có thể phát triển theo thời đại.

Hanok là loại hình nhà ở truyền thống của Hàn Quốc có cấu trúc bằng gỗ. Sau thời kì cận đại, hanok đã mất đi chức năng là nhà ở phổ quát vốn có, và chỉ tồn tại với tư cách di sản cần được bảo tồn hay loại hình văn hóa mà chỉ một số ít người thưởng thức. Bước sang những năm 2000, bắt đầu có sự thay đổi ở hanok. Những ngôi nhà này được hồi sinh theo phong cách nhà ở hiện đại thông qua những nỗ lực khám phá và gìn giữ các giá trị truyền thống của chúng.

Cho Jung-goo thành lập Viện kiến trúc đô thị guga (guga Urban Architecture) vào năm 2000, từ đó đến nay, mỗi thứ tư hàng tuần ông lại đi khắp Seoul, phỏng vấn người dân và ghi chép về phong cách của đô thị. Gần 20 năm liên tục làm công việc này, Cho chứng kiến nhiều quan cảnh đã thay đổi, cũng có nhiều nơi ở Seoul đã biến mất. Bằng kinh nghiệm đó, ông tin một thành phố tốt phải cân bằng được cái cũ và cái mới. Quan niệm kiến trúc chứa đựng cuộc sống con người, Cho cho rằng hanok là một phần của cuộc sống đô thị.

Nhận thức lại về Hanok
Lim Jin-young: Điều gì khiến anh khám phá lại hanok theo góc nhìn của một kiến trúc sư hiện đại?

Cho Jung-goo: Thật ra từ đầu tôi không quan tâm hanok cho lắm. Trong quá trình khảo sát nhiều nơi ở Seoul, tôi biết đến một hanok ở giữa trung tâm thành phố được xây từ thời cận đại. Ngôi nhà không hoàn toàn theo kiến trúc làng quê truyền thống mà mang phong cách đô thị ấy khiến tôi bắt đầu quan tâm đến Hanok. Sau đó, tôi tham gia vào dự án thiết kế hanok tại làng Bukchon và quen dần với thế giới hanok.

Lim: Vậy tức là anh học được công việc thiết kế về kiến trúc truyền thống từ thực tế?

Cho: Đúng vậy. Tôi đã từng học về hanok từ phần lịch sử kiến trúc trong sách, nhưng khi trực tiếp sửa chữa những ngôi nhà cổ thì tôi học được nhiều hơn. Điều quan trọng nhất mà tôi học được chính là hanok vẫn đang sống giữa kiến trúc đô thị của Seoul. Các dự án hanok ngày càng nhiều, tôi không chỉ thi công nhà ở mà còn thi công cả nhà hàng. Và rồi tôi đối mặt với vấn đề phải làm thế nào để có thể áp dụng các hạng mục cần thiết của kiến trúc hiện đại vào hanok, tôi nhận ra đây là yêu cầu mà kiến trúc sư phải giải quyết. Năm 2005, khi tôi thiết kế cho khách sạn Lagung, tôi biết được rằng kiến trúc sư có thể thiết kế hanok bằng ngôn ngữ kiến trúc truyền thống, và điều này có thể ảnh hưởng rất nhiều đến hanok hiện đạị. Dường như là họ vượt qua ranh giới giữa truyền thống và hiện đại một cách rất tự nhiên.

Lim: Khách sạn Ragung khi đó quả là dự án tái thiết hanok vô cùng ấn tượng của anh.

Cho: Tôi nghĩ nếu có ai đó viết về quy cách của hanok hiện đại trong lịch sử kiến trúc thì Ragung sẽ là công trình sớm nhất. Vì đây là sự kết hợp một cách mới mẻ công trình hiện đại với ngôn ngữ kiến trúc truyền thống nên vai trò của kiến trúc sư rất quan trọng. Điều này giúp cho kiến trúc truyền thống được đưa vào lĩnh vực thiết kế xây dựng. Có nghĩa là thị trường cũng chấp nhận điều này.

Lim: Từ hanok được sử dụng rộng rãi như vậy cho thấy ý nghĩa và phạm vi của nó rất lớn. Tôi tò mò là vậy đối với kiến trúc sư thì hanok được định nghĩa như thế nào?

Cho: Thường thì hanok được định nghĩa là “nhà ngói được xây theo cấu trúc bằng gỗ truyền thống”. Riêng tôi, định nghĩa hanok là “ngôi nhà có sân được xây bằng vật liệu tự nhiên như đá, cây, giấy”. Gần đây tôi thi công một ngôi nhà gỗ ở Paju, nhiều người dân xung quanh gọi đó là “nhà hanok”. Tôi thấy rằng có vẻ như tôi đã thành công phần nào trong việc biểu hiện được hình dáng ban đầu của hanok vốn tồn tại trong ý thức của mọi người.

Thiết kế với cảnh quan xung quanh có thể ngắm từ tầng cao của mỗi phòng, khách sạn Ragung là công trình hài hòa các chức năng của một khách sạn cổ điển quy mô nhỏ có vẻ đẹp truyền thống.

Cùng với các nhân viên của guga Urban Architecture, Cho Jung-goo đi vòng quanh Seoul mỗi thứ tư hàng tuần, khám phá các chức năng mới của hanok, ông xem hanok như loại hình cư trú có kiến trúc linh hoạt.

Cấu trúc đơn giản nhưng rất hợp lý
Lim: Đặc trưng cấu trúc của hanok mà anh học được từ thi công thực tế là gì?

Cho: Đặc trưng đầu tiên khiến tôi thấy hứng thú nhất trong cấu trúc của hanok chính là sự đơn giản. Không có gì khó cả. Thứ hai là cấu trúc vô cùng hợp lý. Hanok là sự kết hợp hoàn hảo giữa tính hợp lý và tính đơn giản từ kết cấu không gian đến phương pháp thi công. Tôi khám phá ra cách thức mà hanok cận đại có thể thích ứng được với phong cách đô thị, và tôi cũng tìm ra sự biến đổi tinh tế ở phần mái và sàn của hanok. Hanok trông có vẻ đơn giản và thoải mái, nhưng thực ra lại không hề đơn giản.

Lim: Vậy theo anh, DNA nào của hanok mà chúng ta cần phải gìn giữ khi thử nghiệm những cái mới?

Cho: DNA của hanok chắc là sân và choma (mái hiên). Hanok nào cũng cần có một khoảng giữa sân và nhà chính gọi là choma. Choma không chỉ tạo bóng râm mà còn là nơi bước ra để nhìn thấy sân nhà. Bên cạnh đó, sự đơn giản cũng rất quan trọng. Khi xem mặt phằng của hanok, chúng ta có thể hình dung nó như một căn phòng giống những ngôi nhà mà các trẻ con hay vẽ. Do đó tôi lấy làm tiếc khi kết cấu của hanok hiện đại ngày càng trở nên phức tạp. Bên ngoài vẫn giữ được đặc trưng của hanok, nhưng bên trong thiết kế quá rườm rà nên tạo cảm giác như sự đơn giản đã bị phá hủy. Những ngôi nhà hanok được thi công đúng quy cách thì không gian kết nối rất tự nhiên. Chúng ta phải chú ý đến kết nối không gian này.

Lim: Theo tôi biết, hiện đang có hai quan điểm cùng tồn tại song song về hanok. Một quan điểm cho rằng hanok là truyền thống nên không được thay đổi, bên cạnh đó, cũng có ý kiến phê phán rằng hanok của các đô thị hiện đại không có giá trị gì cả và hanok không phải là việc mà kiến trúc sư làm được.

Cho: Hoàn cảnh của tôi đúng là như thế. Tôi đang bị phê phán theo cả hai quan điểm đó. Các kiến trúc sư hiện đại thường hay phê phán tôi rằng “Sao lại đi cứu sống những thứ đã chết kia chứ?”, quan điểm đó không hay chút nào. Rõ ràng là hanok vẫn đang tồn tại, đang sống ở các đô thị hiện đại. Ngược lại, tôi cũng thường được hỏi những công trình được thiết kế liệu có phải là hanok hay không. Ví dụ như Nangnakhyeon [có nghĩa “Ngôi nhà của niềm vui nhân đôi] ở quận Eunpyeong [phía Bắc của Seoul], rõ ràng đó là ngôi nhà được xây với móng bằng bê tông, nên cho dù đạt giải thưởng thiết kế nhưng lại không được công nhận là một hanok xuất sắc. Mọi người không thể chấp nhận nền móng là bê tông.
Thế nhưng quan điểm của tôi vẫn không thay đổi. Dù văn hóa của chúng ta có trở về quá khứ thì cũng không thể nào cùng trở về một thời điểm giống nhau. Chúng ta phải có sự tiến bộ về lịch sử, kỹ thuật, xã hội và phải tiến về phía trước. Cho nên, nếu chúng ta xây mới những ngôi nhà truyền thống vốn có sẵn trong đời sống thì không thể nào mà chỉ có những ngôi nhà di sản tồn tại được. Hanok muốn sống được trong thời hiện đại thì phải tiến hóa ở phong cách khác. Cần phải có nhiều thử nghiệm đa dạng là vậy.

“Là một kiến trúc sư, tôi nghĩ mình đang vẽ một đường kết nối quá khứ và hiện tại. Có vẻ như tôi là người quan sát hình ảnh của cuộc sống kéo dài từ trong quá khứ đến hiện tại và bước tới tương lai.”

Nhà nghỉ Tosan-ri ở đảo Jeju giữ được địa hình dốc, phòng khách, phòng ngủ, phòng ăn đều có độ cao khác nhau.

Nhà nghỉ Tosan-ri cho thấy rõ khí hậu và phong cách nhà ở đặc trưng của đảo Jeju, gồm tường đá bao bọc cấu trúc và khuôn viên nhà, mái thấp và rộng đề chịu được gió mạnh.

Hiện thân của đời sống phổ quát
Lim: Theo quan điểm của kiến trúc sư hiện đại thì hanok là một loại hình. Vậy anh có gặp vấn đề gì khi phải xem xét loại hình đó, giải thích đặc trưng của nó không?

Cho: Phương châm của công ty tôi là mang đến sự sáng tạo mang tính phổ biến. Dù là công trình gì thì chúng tôi cũng cố gắng để sao có thể tạo nên sự ảnh hưởng phổ quát. Điều quan trọng nhất là tạo ra được loại hình cư trú mới. Mà để làm được như vậy thì phải không ngừng phá vỡ ranh giới giữa hanok truyền thống và kiến trúc hiện đại. Đối với hanok, bước thiết kế quan trọng hơn. Do đó các kiến trúc sư cần phải thử nghiệm nhiều dạng bằng góc nhìn của bản thân. Tôi không nghĩ chỉ có cách tiếp cận của tôi là đúng. Càng nhiều người tiếp cận một cách nghiêm túc thì tìm ra được những phương án tốt. Các kiến trúc sư xem việc xây nhà trong thời hiện đại là một nhiệm vụ to lớn, theo tôi thì nhiệm vụ này có rất nhiều phần liên quan đến hiện đại hóa hanok.

Lim: Nếu như bệnh viện Lim Jae-yang ở Daegu gợi nhớ đến ký ức đô thị với hanok và nhà theo kiểu Nhật, thì hanok hình mạng nhện Mi Myung-jae ở In-je và hành lang bao quanh resort Lotte Buyeo chính là những thử nghiệm làm mới cách thi công. Tôi thấy hứng thú với cách tiếp cận này của kiến trúc sư, không phải làm theo hình thức nguyên thủy của hanok mà là thiết kế mới hanok bằng phương pháp truyền thống.

Cho: Đúng là như thế. Hanok là ngôn ngữ mà tôi khám phá và có thể sử dụng được. Quan trọng là phải tiếp cận hanok bằng cách đặt ra những câu hỏi như mình đã hiểu nơi đó như thế nào, mọi người mong muốn điều gì ở ngôi nhà đó. Hình thái của hanok ra đời từ đấy. Trung tâm kỹ thuật số công viên Cheolli-po chủ trương là thay vì làm mới hanok thì nên xây dựng những công trình có kết cấu đơn giản và mang lại cảm giác của mái nhà truyền thống của Hàn Quốc. Căn nhà tại Tosan-ri trên đảo Jeju thì áp dụng ngôn ngữ hiện đại trực tiếp thay vì giải thích lại kết cấu của hanok. Chủ nhà muốn có căn nhà phong cách giống hanok nhất nhưng lại không đủ tự tin để sống trong hanok. Do đó tôi đã cố làm sống lại cảm giác của những ngôi nhà dân Jeju và đưa cảm giác này vào các căn phòng của hanok này. Tôi thấy rằng cuối cùng đây mới chính là sự bảo tồn mang tính tiến bộ.

Lim: Một kiến trúc sư như anh nghĩ rằng nhà ở Hàn Quốc, nhà ở thời hiện đại chứa đựng điều gì?

Cho: Bài học mà hanok dạy cho tôi đó chính là “không gian khiêm tốn”. Mặc dù bên trong rất sâu nhưng không thể hiện ra ngoài mà bao dung ôm lấy kết cấu bên trong đó, ngôi nhà mà tôi luôn mơ là thế. Vừa nãy tôi nói ngôi nhà có quang cảnh nhìn thấy được từ dưới mái hiên, nhà có sân đơn giản là vô cùng quan trọng. Phải như vậy thì ngôi nhà mới không chi phối con người, mà khiến con người thấy thoải mái khi sinh sống.

Lim: Hình như anh đang tạo ra học thuyết “kiến trúc của đời sống phổ quát” từ việc đi điều tra thực địa đô thị và không ngừng thử nghiệm về hanok.

Cho: Tôi không phải là kiến trúc sư về hanok. Tôi chỉ làm việc nghiêm túc theo con đường vạch ra cho cuộc đời một kiến trúc sư mà thôi. Hanok cũng tự nhiên đi vào đời tôi. Là một kiến trúc sư, tôi nghĩ mình đang vẽ một đường kết nối quá khứ và hiện tại. Có vẻ như tôi là người quan sát hình ảnh của cuộc sống kéo dài từ trong quá khứ đến hiện tại và bước tới tương lai.
Theo phương châm “tìm kiếm hình ảnh cuộc sống”, tôi đã liên tục tìm hiểu hình ảnh đời sống thông qua các chuyến khảo sát thực địa, từ đấy tôi nghĩ rằng mình đã nhìn thấy nhiều thứ từ quá khứ đến hiện tại hơn những người khác. Tôi nghĩ rằng mình đang dần xây nên một chiếc cầu nhỏ kết nối thời điểm này đến tương lai. Tôi sẽ biết ơn nếu sau này được đánh giá là người đã tạo ra nhiều ngôi nhà, nhiều không gian phù hợp với phong thổ và hữu ích cho thời đại chúng ta.

Với tầm nhìn ra núi Bukhan, Nangnakhyeon [có nghĩa “Ngôi nhà của niềm vui nhân đôi”] là đại diện của hình thức cư trú mới, kết hợp giữa kiến trúc truyền thống và hiện đại.

Nangnakhyeon có móng bằng bê tông, thiết kế phù hợp với lối sống hiện đại. Lối vào và nơi đậu xe được xây dưới một gian trên cao.

Lim Jin-young Giám đốc OPENHOUSE Seoul
Ha Ji-kwon Ảnh.
Nguyễn Xuân Thùy Linh Dịch.
페이스북 유튜브

COMMENTS AND QUESTIONS TO koreana@kf.or.kr
Address: 55, Sinjung-ro, Seogwipo-si, Jeju-do, 63565, Republic of Korea
Tel: +82-64-804-1000 / Fax: +82-64-804-1273
ⓒ The Korea Foundation. All rights Reserved.

Copyright ⓒ The Korea Foundation All rights reserved.

페이스북 유튜브